प्रकृतेः संरक्षणम् आध्यात्मिकजीवनात् अविभाज्यम्। महाराजश्रीणां मार्गदर्शने श्रीरावतपुरासरकार-संस्थया लक्षशः वृक्षाः रोपिताः, जलाशयाः पुनरुद्धृताः, धाम्नः परितः विद्यमानाः गर्तबहुलाः भूमयः च हरितम् आश्रयस्थानं कृताः।
प्रकृतिः दिव्यसान्निध्यरूपा
महाराजश्रीः वदन्ति,
"जनेषु सामान्यः विश्वासः अस्ति यत् प्रकृतिः नाम वनानि वनस्पतयः च, नद्यः हिमनदाः च, पर्वताः उपत्यकाः च इत्यादयः एव, वयं मनुष्याः अस्मिन् ग्रहे वसन्तः अन्ये प्राणिनः च अस्मात् पारिस्थितिकतन्त्रात् बहिः स्मः इति। परन्तु सत्यम् इदम् — इदं सम्पूर्णं जगत् प्रकृतेः एव अभिव्यक्तिः। अस्मिन् ग्रहे विद्यमानं प्रत्येकं तत्त्वं प्रत्येकं जीवरूपं च परस्परसम्बन्धेन एव तिष्ठति। यदि अस्याः शृङ्खलायाः एकः अपि वलयः भज्यते, तर्हि असन्तुलनस्य स्थितिः उत्पद्यते।"
अस्मिन् ग्रहे अस्माकम् अस्तित्वस्य द्वौ मुख्यौ आधारौ स्तः — सौरशक्तिः वनावरणं च। एतयोः जीवनशक्तिस्रोतसोः संरक्षणम् अस्माकं प्राथमिकं कर्तव्यं भवेत्। यदि कश्चित् रावतपुराप्रदेशस्य भूवैज्ञानिकसंरचनाम् अधीयीत, तर्हि स्पष्टं भवति यत् मृत्तिकायाः निकृष्टगुणत्वात् अयं प्रदेशः स्वभावतः वनैः वनस्पतिभिः च रहितः। किन्तु यदा प्रभृति महाराजश्रीभिः रावतपुराश्रमः स्थापितः, तदा प्रभृति अस्मिन् प्रदेशे वाचामगोचरं प्राकृतिकं परिवर्तनं सञ्जातम्।
पञ्चलक्षं वृक्षाः
अद्यावधि आश्रमस्य परिसरे विविधप्रजातीनां 500,000 वृक्षाः रोपिताः, इदानीं च आश्रमः मरुभूमेः मध्ये मरूद्यानम् इव प्रतिभाति। चम्बलस्य गर्तभूमीनां मध्ये प्रकृतेः इमां चमत्कारपूर्णां लीलां दृष्ट्वा जनः विस्मयेन अभिभूतः भवति। एतत् मुख्यतया आध्यात्मिकशक्तेः सूक्ष्मेण अन्तःप्रवाहेण सम्भवम् अभवत्, यः एतेषां पादपानां पोषकतत्त्वम् इव अवर्तत। वृक्षावरणवृद्धेः अन्यः महत्त्वपूर्णः पक्षः अयं यत् तया विलुप्तप्रायाणां पक्षिप्रजातीनां सङ्ख्यावृद्धौ परोक्षः प्रभावः भवति।
संरक्षणविषये महाराजश्रीणां विचाराः
महाराजश्रीः वदन्ति,
"या प्राणशक्तिः अस्माकं नाडीषु प्रवहति, सा एव एतेषु वृक्षेषु पादपेषु च प्रवहति। ते अपि अस्माकम् इव स्वपरितः विद्यमानं पर्यावरणं प्रति संवेदनशीलाः। अहं सर्वदा जनान् वृक्षारोपणाय तेषां संरक्षणाय च प्रेरयामि। अद्य अस्माकं प्रमादेन प्राकृतिकसंसाधनानां शोषणेन च वनावरणं द्रुतं क्षीयते। वननाशस्य सङ्कटानां विषये जनान् जागरयितुम् अस्माकं नैतिकं कर्तव्यम्। भविष्ये मानवजातिः जलस्य तीव्रतरम् अभावम् अनुभविष्यति; वनानि च भूजलस्तरं रक्षितुं साहाय्यं कुर्वन्ति, अतः जलसंरक्षणविधीनां प्रयोगः अधिकवृक्षारोपणं च अत्यावश्यकम्। अद्यत्वे वयं प्राकृतिकविपदः, वैश्विकतापवृद्धिम्, अम्लवृष्टिम्, असाध्यरोगान्, ओजोनस्तरक्षयम् इत्यादीः अनेकाः समस्याः चिन्ताजनकवेगेन सम्मुखीकुर्मः। एतत् प्राकृतिकपर्यावरणे उत्पन्नेन असन्तुलनेन एव घटते। यदि वयं भविष्ये एतादृशीः आपदः निवारयितुम् इच्छामः, तर्हि प्राकृतिकसंसाधनानां संरक्षणे प्रथमं पदम् अस्माभिः निधेयम्।" जैविककृषिपद्धतिः
SRLKT-संस्थायाः प्रमुखेषु लक्ष्यक्षेत्रेषु अन्यतमम् अस्ति कृषकेषु जैविककृषिपद्धतीनां विषये जागरूकतायाः संवर्धनं प्रशिक्षणप्रदानं च। साम्प्रतिककृषिविधिषु सस्यहानिनिवारणाय कृष्यभूमेः उत्पादकतावर्धनाय च कीटनाशकानां रोगनाशकानां च प्रयोगे अतीव बलं दीयते। परन्तु एतादृशैः विधिभिः मृत्तिकायाः गुणवत्तायाम् अस्माकं स्वास्थ्ये च हानिकरः दुष्प्रभावः जातः। एतेषां रसायनानां प्रयोगात्, ये अस्माकं शरीरे हानिकरं प्रभावं जनयन्ति, अनेके असाध्यरोगाः उत्पद्यन्ते। एतत् निवारयितुं SRLKT जैविककृषिपद्धतीः प्रोत्साहयति, यासां मूलं पारम्परिकभारतीयकृषिविधिषु वर्तते। एतासु मुख्यतया निम्ब-धत्तूरादीनां पादपानां जैविकावशेषाः, पुष्पाणि, गोमयं, गोमूत्रं, गण्डूपदाः च नाडेप्-गोष्ठ-कम्पोस्ट्-इत्यादिरूपेण प्राकृतिकखादत्वेन, तथैव कीटनाशकत्वेन रोगनाशकत्वेन च प्रयुज्यन्ते।
